For å handle må vi vere sikre på at vi kan utgjere ein skilnad og kjenne at det vi gjer er viktig

Djupdykk

Alle biasar

Overtru-effekt

Vi gissar altfor ofte at vi har heilt rett, med ein skyhøg sjølvtillit som på ingen måte står i stil med evnene våre.

Sosial ønskelegheitsbias

I eit forsøk på å framstå gode for andre, pyntar vi på sanninga og framhevar dei fine trekka våre, medan vi gøymer unna tabbane.

Tredjepersonseffekt

Vi trur at media påverkar 'alle dei andre', men meiner bestemt at vi sjølve er altfor smarte til å lèt oss styre av slikt.

Falsk konsensuseffekt

Sidan vi sjølve meiner noko, trur vi altfor ofte at heilt vanlege folk i gata meiner nøyaktig det same som oss.

Vanskeleg-lett-effekt

Viss noko kjennest litt vanskeleg, misser vi trua på eigne evner, men på kjempeenkle oppgåver får vi brått overdriven sjølvtillit.

Dunning-Kruger-effekten

Dei som veit minst, struttar ofte av sjølvtillit og overmot, medan ekspertane ofte er dei som tvilar aller mest på seg sjølve.

Egosentrisk bias

Vi vurderer det aller meste ut frå vårt eige snevre perspektiv, og trur støtt og stadig at vi er hovudpersonen i ting som skjer.

Optimismebias

Vi er evige tidsoptimistar på eigne vegner: Vi trur at ulukkene berre rammar naboen, medan storgevinsten hamnar hos oss sjølve.

Forer-effekten (Barnum-effekten)

Vi les eit horoskop eller ein vag personlegdomstest, og tenkjer umiddelbart at 'jøss, dette stemmer jo på ein prikk om meg!'.

Sjølvtenande bias

Går det bra, er det sjølvsagt fordi vi er så dyktige. Går det dårleg, er det utelukkande berre uflaks eller nokon andre sin feil.

Aktør-observatør-bias

Viss vi gjer ein feil, har vi alltid ei god orsaking. Viss andre gjer det same, er det fordi det er noko grunnleggjande feil med personlegdomen deira.

Kontrollillusjon

Sjølv når ting er reint tilfeldig, har vi ein sterk tendens til å tru at vi i det minste har *litt* påverknad eller kontroll over situasjonen.

Illusorisk overlegenheit

Ni av ti trur bestemt at dei er ein betre sjåfør enn gjennomsnittet – matematikken tilseier at vi innbiller oss evner vi slett ikkje har.

Fundamental attribusjonsfeil

Viss nokon gjer noko dumt, stemplar vi dei raskt som dumme folk, og gløymer totalt å sjå på kva for situasjon som kanskje framkalla det.

Defensiv attribusjonshypotese

Jo verre ei ulykke er, jo sterkare treng vi at nokon har skulda, berre slik at vi kan innbille oss at verda ikkje er utrygg og kaotisk.

Trekk-attribusjonsbias

Vi kjenner at vi er samansette og nyanserte personar som endrar oss etter situasjonen, men vi oppfattar samstundes andre som enkle og forutseielege.

Innsatsrettferdiggjering

Vi likar ting mykje betre dersom vi har måtta kjempe, slite og sveitte litt for å få dei, enn om vi fekk dei rett i fanget.

Risikokompensasjon (Peltzman-effekten)

Vi byrjar å køyra langt farlegare fordi bilen vår har fantastiske bremser, og dermed et vi opp all den ekstra tryggleiken vi hadde.

Handlingsbias

Trangen til å berre 'gjere *noko*' overkøyrer ofte fornufta, sjølv om det lureste ofte ville vore å halde seg heilt i ro og la vere.

Kurtesibias

For å ikkje tråkke nokon på tærne seier vi det vi trur er forventa av oss, og pyntar dermed monaleg på kva vi eigentleg meiner.