For lite meining

Konfabulering

Hjernen vår diktar ubevisst opp småhistorier for å tette hola i hukommelsen, heilt utan at vi meinar å lyge.

Klyngjeillusjon

Vi trur vi ser tydelege mønster og samanhengar i ting som eigentleg berre er heilt tilfeldig støy.

Ufølsemd for utvalsstorleik

Vi trekkjer bastande konklusjonar på bakgrunn av eit altfor lite datagrunnlag, og gløymer heilt at små utval svært ofte lyg.

Neglisjering av sannsyn

Vi lèt vere å tenkje på kor sannsynleg noko er, og fokuserer nesten utelukkande på kor bra eller forferdeleg utfallet eventuelt blir.

Anekdotisk feilslutning

Ein god, personleg historie veg mykje tyngre for oss enn tørre tal, sjølv når historien openbert er eit reint unntak.

Gyldigheitsillusjon

Vi trur vi er ekspertar på å spå kva som kjem til å skje basert på dataa vi har, særleg viss dei tilfeldigvis peikar i same retning.

Feilslutning om den maskerte mannen

Vi tenkjer at om vi kjenner ein person i éin samanheng, burde vi kjenne dei att same korleis dei er skildra, noko som ofte fører logikken på villspor.

Nyleigheitsillusjon

Viss vi nett har oppdaga eit ord eller ein trend, trur vi at han er heilt nyoppfunnen – jamvel om han har eksistert i årevis.

Spelarens feilslutning

Mynten har landa på kron fem gonger, så då 'må' han lande på mynt neste gong – vi gløymer heilt at mynten ikkje har nokon hukommelse.

Varm hand-feilslutning

Vi innbiller oss at nokon som har hatt flaks eller treft blink eit par gonger, no er 'inne i stimen' og ikkje kan feile.

Illusorisk korrelasjon

Vi knyter raskt saman to ting vi meiner burde ha ein samanheng, sjølv når realiteten viser noko heilt anna.

Pareidoli

Hjernen er ein mønstermaskin: Vi ser andlet i skyer, i rista brød og på overflata av Mars.

Antropomorfisme

Vi tillegg dyr, bilar og datamaskiner menneskelege kjensler og motiv, som om dei kunne tenkje og føle slik vi gjer.

Gruppeattribusjonsfeil

Vi dømer heile flokken basert på det éin person gjer, eller trur at alle i ei gruppe er samde om det gruppa gjer som heilskap.

Ultimat attribusjonsfeil

Viss «dei andre» gjer noko dårleg, trur vi det er fordi dei er dårlege folk. Viss dei gjer noko bra, skuldar vi berre på flaks eller ytre press.

Stereotypisering

Vi klistrar fastlåste eigenskapar på folk berre fordi dei høyrer til ei viss gruppe, i staden for å sjå dei som einskildmenneske.

Essensialisme

Vi trur heilt og haldent på at folk og ting har ein uforanderleg og djup indre 'essens' som gjer dei til akkurat det dei er.

Funksjonell bundenheit

Vi klarer ikkje sjå for oss andre bruksområde for ein ting enn det han er meint for, og dermed stoggar vi kreativiteten vår heilt.

Moralsk lisens-effekt

Etter at vi har gjort noko spesielt bra eller 'rett', gjev vi oss sjølve brått lov til å slakke litt på moralen ei stund.

Hypotesen om ei rettferdig verd

Vi tvihaldar på at verda er rettferdig og at folk får det dei fortener, noko som altfor ofte får oss til å leggje skulda på offera.

Argument frå feilslutning

Vi forkastar konklusjonen heilt viss vi merkar at motparten brukar eit dårleg argument for å nå han – sjølv om konklusjonen i seg sjølv kan stemme.

Autoritetsbias

Vi bøyer oss nesten automatisk for folk i maktposisjonar, og svelgjer det dei seier langt meir ukritisk enn vi burde.

Automatiseringsbias

Vi trur at datamaskiner og system alltid har rett, og stolar blindt på dei jamvel når sansane våre seier oss noko anna.

Flokkeffekt

Vi hoppar på trendar og gjer som flokken, rett og slett berre fordi det er det alle andre gjer akkurat no.

Placeboeffekt

Trua flyttar fjell: Vi kan oppleve reelle betringar i helsa av ei 'behandling', berre fordi vi er overtydde om at ho skal verke.

Utgruppe-homogenitetsbias

Vi synest alle i 'dei andre' gruppene er heilt like kvarandre, medan vi sjølve og gjengen vår er rike og unike individ.

Kryssraseeffekt

Vi slit mykje meir med å kjenne att og skilje mellom andlet til menneske med ein annan etnisitet eller bakgrunn enn oss sjølve.

Ingruppebias

Vi gir mykje oftare fordelar, velvilje og sympati til folk i vår eigen sirkel, enn til dei som står utanfor.

Haloeffekt

Eit godt førsteinntrykk eller éin god eigenskap strålar over på alt anna, slik at vi trur vedkomande er perfekt på alle område.

Cheerleader-effekt

Folk ser mykje betre ut når vi observerer dei som ein del av ei gruppe, enn når vi ser dei heilt for seg sjølve.

Positivitetseffekt

Etter kvart som vi vert eldre, legg vi meir merke til og hugsar mykje lettare det som er positivt, og filtrerer bevisst bort det negative.

Ikkje oppfunne her

Vi rynker på nasen av gode løysingar og produkt, berre fordi vi eller gruppa vår ikkje fann dei opp sjølve.

Reaktiv devaluering

Vi sablar ned eit sabla godt forslag, berre fordi det var heilt feil person som kom med det.

Den opptrakka stien-effekt

Vegan vi kjenner ut og inn verkar alltid kortare i tid, medan ukjende ruter kjennest som ei uendeleg reise.

Mental bokføring

Hjernen vår lagar fiktive budsjett og kontoar, slik at vi sløsar lett med feriepengane, men snur på kvar krone i det daglege.

Appell til sannsyn-feilslutning

Sidan noko openbert *kan* skje, innbiller vi oss feilaktig at det mest sannsynleg òg *kjem* til å skje.

Normalitetsbias

Når katastrofen trugar, insisterer vi gjerne på at alt framleis er som normalt og at det uansett ordnar seg.

Murphys lov

Den klassiske pessimsmen: Om det finst ei ørlita opning for at noko kan gå gale, reknar vi med at det gjer akkurat det.

Nullsumbias

Vi trur at viss nokon vinn, må det bety at nokon andre taper – i staden for å sjå at kanskje alle kan kome godt ut av det saman.

Overlevarbias

Vi ser berre på dei som lukkast, og gløymer totalt den usynlege mengda av dei som prøvde, men feila undervegs.

Subadditivitetseffekt

Vi er frykteleg dårlege til å rekne ut sannsyn i hovudet: Vi trur fort at delane til saman er meir sannsynlege enn heilskapen.

Valør-effekt

Tusenlappen sit ekstremt langt inne å bryte, men om vi fyrst har han i hundrelappar, fyk pengane nesten av seg sjølv.

Det magiske talet 7±2

Korttidsminnet vårt har ein ganske trong flaskehals: Vi greier sjeldan å sjonglere meir enn rundt sju tankar på éin gong.

Kunnskapens forbanning

Så snart vi har lært noko, blir det brått kjempevanskeleg å setje seg i skorne til nokon som ikkje veit det enno.

Gjennomsiktigheitsillusjon

Vi trur kjenslene våre står skrive i andletet på oss, medan andre ofte knapt merkar at vi er nervøse eller sinte.

Flomlyseffekt

Vi går rundt og trur at alle har auga retta mot oss, medan sanninga er at folk flest har meir enn nok med seg sjølve.

Illusjon av ytre aktørar

Når noko skjer, nektar vi å tru at det berre var heilt tilfeldig, og skuldar i staden på usynlege krefter eller løynde planar.

Illusjon av asymmetrisk innsikt

Vi føler oss overtydde om at vi skjønar 'dei andre' betre enn dei forstår seg sjølve, men nektar for at dei kan skjøne oss.

Ytre insitament-feil

Vi innbiller oss at andre primært blir motiverte av pengar eller status, medan vi sjølve tenkjer vi blir drivne av meining og indre glede.

Seksuell overpersepsjonsbias

Eit venleg smil vert altfor fort overtolka som flørting, og særleg menn har ein tendens til å tru at den andre parten er meir interessert enn dei faktisk er.

Teleskopeffekt

Tidsoppfatninga vår er på bærtur: Det som skjedde nyleg kjennest som lenge sidan, medan ting langt tilbake i tid kjennest som om det skjedde i går.

Rosenraudt tilbakeblikk

Hukommelsen vår fungerer som eit filter med rosenraudt lys: Fortida verkar nesten alltid varmare og meir perfekt enn ho i røynda var.

Etterpåklokskapsbias

Så snart vi veit korleis noko gjekk, trur vi – stikk i strid med sanninga – at vi eigentleg visste utfallet heile tida.

Utfallsbias

Vi meiner ei avgjerd var glimrande dersom ho til slutt førte til suksess, sjølv om det eigentleg berre var rein flaks at det gjekk bra.

Moralsk flaks

Vi dømmer folk mykje hardare for at det gjekk gale, sjølv når hovudårsaka til ulykka låg heilt utanfor deira eiga makt.

Deklinisme

Kjensla av at samfunnet går lukt til helvete, alt var mykje betre før i tida, og verdiane forfell dag for dag.

Konsekvensbias

Vi trur at ein siger vil gjere oss lukkelege for alltid, eller at ei krise vil knuse oss for godt – men kjenslene flatar nesten alltid raskt ut igjen.

Pessimismebias

Vi overtyder oss sjølve om at det verste garantert kjem til å skje, og overser systematisk kor ofte ting faktisk går heilt bra.

Planleggingsfeilslutning

Tidsoptimisme og overmot i skjønn foreining: Vi trur prosjekt kjem til å gå mykje raskare og koste langt mindre enn dei gjer i røynda.

Tidssparingsbias

Vi trur vi sparer mykje tid på å køyre litt over fartsgrensa, og reknar heilt feil på kor ekstremt lite tida faktisk monnar.

Innovasjonsbias

Vi blir fullstendig blinde i møte med ny teknologi og smarte løysingar: Vi ser berre fordelane og ignorerer heilt svakheitene.

Projeksjonsbias

Vi innbiller oss at slik vi tenkjer, føler og prioriterer i dag, akkurat slik kjem vi til å tenkje og føle for alltid.

Sjølvkontrollbias

Vi lèt oss overtyde om at vi har stålkontroll, heilt til freistinga står rett framfor oss og impulsane likevel tek overhånd.

Sjølvkonsistensbias

Vi redigerer ubevisst minnet om kva vi meinte for mange år sidan, slik at det passar saumlaust med kva vi meiner i dag.

Alle biasar

Vi finn historier og mønster sjølv i sparsame data

Vi fyller inn eigenskapar frå stereotypiar, generalitetar og tidlegare erfaringar

Vi ser føre oss ting og menneske vi kjenner eller er glade i som betre

Vi forenklar sannsyn og tal for å gjere dei lettare å tenkje på

Vi trur vi veit kva andre menneske tenkjer

Vi projiserer den noverande tankegangen og føresetnadene våre på fortida og framtida

Vel språk