ڕۆژی ١: بۆچی مێشکت پەنا بۆ ڕێگای کورت دەبات
هەستەکانت لە هەر چرکەیەکدا ملیۆنان ئاماژە وەردەگرن، بەڵام مێشکت کاردانەوەی بۆ نزیکەی هیچ کامیان نییە. لێرەدا دەخەینە ڕوو کە چۆن بڕیار دەدات چی گرنگە، وە لە کوێشدا تووشی هەڵە دەبێت.
ئامێری ڕێگا کورتەکان
تەنها بۆ ماوەی سی چرکە لە بەشی دانەوێڵەی هەر سوپەرمارکێتێکدا بوەستە. لەوانەیە دوو سەد قوتوو لە بەردەمتدا بن: نرخی هەر قوتوویەک، نرخی هەر کیلۆیەک، بڕی شەکر، بوونی ڕیشاڵ، وێنەی کارتۆنی، منداڵێکی ساوا کە بە دەنگی بەرز لە دوو عەرەبانە ئەولاترەوە دەگری و قسە دەکات. بە وردی خوێندنەوەی هەموو ئەمانە کاتژمێرێکی پێویستە. بەڵام تۆ لە کەمتر لە خولەکێکدا لەو بەشە دەچیتە دەرەوە، قوتوویەکت بە دەستەوەیە و هەست دەکەیت کە هەڵبژاردنێکی دروستت کردووە.
تۆ بەڕاستی هەڵبژاردنێکت کردووە. بەڵام نەک بەو شێوەیەی کە بیری لێ دەکەیتەوە. مێشکت لۆگۆ ئاشناکەی هەڵبژارد، ئەو ڕەفەیەی لە ئاستی چاوتدابوو، لەگەڵ ئەو یادەوەرییە لێڵەی کە دەیگوت ئەمە جاری پێشوو باش بوو، و ئیتر بەردەوام بوو. ئەمە پێی دەوترێت هیورستیک (heuristic): ڕێسایەکی خێرای پشتبەستوو بە ئەزموون کە وردبینی دەکاتە قوربانیی خێرایی. زۆربەی کاتیش ئەم مامەڵەیە قازانجە. دانەوێڵەکە باشە. ئەو ڕێگایەی کە هەموو ڕۆژێک بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی پێیدا دەڕۆیت باشە. ئەو بڕیارە خێرایەش کە پەیژە لەرزۆکەکە سەلامەت دیار نییە، لە باشیش باشترە؛ چونکە لەوانەیە قاچت لە شکان ڕزگار بکات.
کێشەکە ئەوەیە کە ئەم ڕێگا کورتانە هەمیشە بێهەڵە نین. ئەو ڕێگا کورتەی کە شتە ئاشناکان پەسەند دەکات، بەردەوام دەبێت لە پەسەندکردنیان تەنانەت ئەگەر بژاردە نەناسراوەکە باشتر و گونجاوتریش بێت. ئەو ڕێسایەی کە متمانە بە یادەوەرییە ڕوونەکان دەکات، بەردەوام دەبێت لە متمانەپێکردنیان تەنانەت کاتێک ئەو یادەوەرییە ڕوونە تەنها ڕێکەوتێک بێت کە لە هەواڵەکاندا بینیوتە. کاتێک ڕێگایەکی کورتی دەروونی بەردەوام و بە هەمان ئاراستەدا هەڵە دەکات، بۆ نزیکەی هەموو کەسێک، و لە نزیکەی هەموو کاتێکدا، ئێمە پێی دەڵێین لایەنگریی مەعریفی (cognitive bias). توێژەران نزیکەی دوو سەد لەم جۆرە لایەنگرییانەیان پۆلێن کردووە، و ئەم ماڵپەڕەش وتارێکی تەواوی بۆ هەر یەکێکیان تەرخان کردووە.
مەبەستی ئەم ٢١ ڕۆژەی داهاتوو زۆر سادەیە: تۆ ناتوانیت ئەم ڕێگا کورتانە بکوژێنیتەوە، بەڵام دەتوانیت فێربیت لە کوێدا بە شێوەیەکی پێشبینیکراو لادەدەن — و پێش ئەوەی تووشی هەڵەت بکەن، ئاگاداریان ببیت و ڕێگری لە خۆت بکەیت.
چوار کێشە، یەک مێشک
هەر لایەنگرییەک لەم پۆلێنەدا کاریگەرییەکی لاوەکیی مێشکتە لە کاتی چارەسەرکردنی یەکێک لە چوار کێشە حەتمییەکەیدا. ئەم چوار کێشەیە دەبنە نەخشەڕێگایەک بۆ بەشەکانی تری ئەم خولە.
زانیاریی زۆر. ڕۆژانە زۆر زیاتر لەوەی کە بتوانیت شیکاریی بۆ بکەیت ڕووبەڕووت دەبێتەوە، بۆیە مێشکت بە توندی دەیانپاڵێوێت. گرنگی بەو شتانە دەدات کە گۆڕاون، ئەوانەی دووبارە دەبنەوە، ئەوانەی سەیرن، لەگەڵ ئەوانەی پشتڕاستی ئەو شتانە دەکەنەوە کە پێشتر باوەڕت پێیان هەبووە، و بە هێمنیش ئەوانی تر پشتگوێ دەخات. ڕۆژەکانی ٢ بۆ ٦ باس لەوە دەکەن کە چی بەناو ئەم پاڵێوەدا تێدەپەڕێت و چیش هەرگیز هەلی تێپەڕبوونی نابێت.
مانای کەم. ئەو بڕە کەمەی لە زانیارییە پاڵێوراوەکان دەمێنێتەوە زۆر کەمە و پڕە لە کەلێن، بۆیە مێشکت کەلێنەکان بە بیرۆکە چەسپاوەکان و چیرۆکەکان پڕ دەکاتەوە. لەو پاشماوانە گێڕانەوەیەکی ڕێکوپێک دروست دەکات، پاشان وەک ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگر مامەڵە لەگەڵ گێڕانەوەکەدا دەکات. ڕۆژەکانی ٧ بۆ ١٢ باس لەو کەلێن پڕکردنەوەیە و ئەو چیرۆکە بێمانا و لەهەمان کاتدا باوەڕپێکراوانە دەکەن کە دەتوانێت بەرهەمیان بهێنێت.
پێویستی بە کاردانەوەی خێرا. زۆر بیرکردنەوە هەرگیز بژاردەیەکی گونجاو نەبووە؛ چونکە گلۆپی ترافیک دەگۆڕێت، کاتی دیاریکراو کۆتایی دێت، یان شۆفێرەکەی تر پێشتر خۆی خستووەتە ناو ڕێگاکە. بۆیە مێشکت هەستی دڵنیابوونی لا پەسەندترە لەوەی لەسەر حەق بێت. پێی باشترە کارێک تەواو بکات نەک پێداچوونەوەی بۆ بکات، وە هەمیشەش پابەند دەبێت بەو بژاردانەی کە پێشتر هەوڵی بۆ داون. ڕۆژەکانی ١٣ بۆ ١٦ باس لە باجی ئەم خێراییە دەکەن.
دەبێت چی لەبیر بهێڵینەوە؟ تۆ ناتوانیت هەموو شتێک لە مێشکتدا هەڵبگریت، بۆیە یادگە تەنها پوختەیەکی دەستکاریکراو دەهێڵێتەوە، کە کورتکراوەتەوە بۆ ناوەڕۆکە سەرەکییەکە و بە هێمنیش هەموو جارێک کە بیری لێ دەکەیتەوە دووبارە دەینووسێتەوە. ڕۆژەکانی ١٧ بۆ ٢١ باس لەوە دەکەن کە چۆن ئەم دەستکارییانە شێوە بەو شتانە دەدەن کە ساڵی داهاتوو باوەڕت پێیان دەبێت.
پاڵاوتن، پڕکردنەوە، کارکردن، هەڵگرتن. هەر بڕیارێکی سەیر کە تا ئێستا لە ژیانتدا داوتە و دواتر لێی پەشیمان بوویتەوە یان دوودڵ بوویت لێی، ڕەگ و ڕیشەی لە یەکێک لەم چوار خاڵەدایە.
چۆنیەتی کارکردنی ئەم خولە
بۆ ماوەی ٢١ ڕۆژ، هەموو ڕۆژێک وانەیەکت پێدەگات. خوێندنەوەی هەر وانەیەکیش نزیکەی دە خولەکی پێدەچێت.
لە ڕۆژی دووەمەوە، هەموو وانەیەک چەندین لایەنگریی پەیوەندیدار دەناسێنێت و بەستەری وتارە سەرچاوەییە تەواوەکانی ماڵپەڕەکەشت پێدەدات، پاشانیش بە وردی تیشک دەخاتە سەر یەک یان دووان لە کاریگەرترینەکانیان. پێویست ناکات هەموو وتارە بەستەردارەکان بخوێنیتەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ خولەکەدا بەردەوام بیت؛ ئەوانە تەنها بۆ ئەو کاتانەن کە هەست دەکەیت لایەنگرییەکی دیاریکراو زۆر پەیوەندی بە ژیانتەوە هەیە و دەتەوێت وردەکاریی زیاتری لەسەر بزانیت.
هەر ڕۆژێک بە ڕاهێنانێکی بچووک کۆتایی دێت کە دەتوانیت هەر لە هەمان ڕۆژدا ئەنجامی بدەیت، کە زۆرجار تەنها چەند خولەکێکی پێویستە. ئەم ڕاهێنانانە کڕۆکی سوودەکانی ئەم خولەن، بۆیە هەوڵبدە هەرگیز فەرامۆشیان نەکەیت.
ئەگەر دەتەوێت ماڵپەڕەکە ئاستی بەرەوپێشچوونەکانت لەبیر بێت، دەتوانیت هەژمارێکی بێبەرامبەر دروست بکەیت تاوەکو بەرەوپێشچوونەکانت بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی پاشەکەوت بکرێن. ئەوە هەموو شتێک بوو سەبارەت بە ڕێکخستنەکان.
ڕاهێنانی ئەمڕۆ
یەکێک لەو بڕیارانە هەڵبژێرە کە ئەمڕۆ دەیدەیت. پێویست بە هیچ شتێکی گەورە ناکات: بۆ نموونە چی بخۆیت، سەرەتا وەڵامی کام ئیمەیل بدەیتەوە، یان ئایا ئەو شتە بکڕیت کە لە عەرەبانەی کڕینەکەتدا داتناوە.
ڕێک دوای ئەوەی بڕیارەکەت دا، تەنها یەک دێڕ بنووسە: لە ڕاستیدا سەیری چ زانیارییەکت کرد، وە چیشت پشتگوێ خست؟ لەوانەیە تەنها سەیری نرخەکەت کردبێت و ڕای کڕیارەکانی ترت پشتگوێ خستبێت. یان لەوانەیە وەڵامی ئەو کەسەت دابێتەوە کە بە دڵتە و ئەو ئیمەیلە کۆن و سەختەت پشتگوێ خستبێت. هەوڵ مەدە هیچ شتێک چاک بکەیتەوە و بڕیاریش لەسەر خۆت مەدە. تاکە ئەرکی تۆ بۆ ئەمڕۆ تەنها ئەوەیە کە تێبینی بکەیت ئایا هیچ پاڵێوەرێک لە مێشکتدا کاری دەکرد یان نا.
خاڵی سەرەکی
مێشکت پشت بە ڕێگا کورتەکان دەبەستێت چونکە ناچارە، وە ئەم ڕێگا کورتانەش بە ئاراستەی پێشبینیکراودا هەڵە دەکەن. کاتێکیش شتێک پێشبینیکراو بێت، واتە دەکرێت فێری ببیت و کۆنتڕۆڵی بکەیت.
