40 Тоифадаги хатоликлар

Нимани эслаб қолишимиз керак?

Хатоликларни ўрганиш
Чуқур ўрганиш

Барча хатоликлар

Хотираларни улар қандай бошдан кечирилганига қараб турлича сақлаймиз

Қайта ишлаш даражалари эффекти
Чуқурроқ, мазмунлироқ даражада қайта ишланган маълумотни сатҳий қайта ишланган маълумотга қараганда яхшироқ эслаш.
Синов эффекти
Маълумотни шунчаки қайта ўрганишдан кўра, уни синов орқали фаол равишда эслаганимизда яхшироқ хотирлаш.
Паришонхотирлик
Маълумотни хотирага ёзиш ёки эслаш пайтида эътиборсизлик туфайли эслай олмаслик.
Кейинги навбат эффекти
Хавотир ёки тайёргарликка эътибор қаратиш туфайли, биз ўз чиқишимиздан олдинги воқеаларни камроқ эслаш.
Google эффекти (Рақамли амнезия)
Интернет орқали осонгина олиш мумкин бўлган маълумотларни эслаб қолиш эҳтимолимиз камроқ.
Тилнинг учида туриши феномени
Бирор нарсани билиш ҳиссини бошдан кечирамиз, лекин вақтинчалик уни хотирадан чиқариб ололмаш.
Зейгарник эффекти
Тугалланганларига қараганда тугалланмаган ёки тўхтатилган вазифаларни яхшироқ эслаш.

Воқеалар ва рўйхатларни асосий унсурларигача қисқартирамиз

Суффикс эффекти
Рўйхатнинг охирига элемент қўшиш, айниқса эшитиш хотирасида, олдинги элементларни эслашни камайтиради.
Кетма-кетлик позицияси эффекти
Рўйхатнинг бошидаги ва охиридаги нарсаларни ўртадагиларга қараганда яхшироқ эслаш.
Қисман рўйхат кўрсатмаси эффекти
Рўйхатдаги баъзи элементларни кўрсатма сифатида кўрсатиш қолган элементларни эслашни қийинлаштириши мумкин.
Сўнггилик эффекти
Рўйхатдаги энг охирги тақдим этилган нарсаларни энг яхши эслаш.
Биринчилик эффекти
Рўйхатда тақдим этилган биринчи нарсаларни ўртадагиларга қараганда яхшироқ эслаш.
Хотирани тормозлаш
Баъзи хотиралар бошқа хотираларни эслаб қолишга фаол равишда халақит беради ёки бостиради.
Модаллик эффекти
Рўйхатнинг охирги элементларини кўргандан кўра эшитганимизда яхшироқ эслаш.
Давомийликни эътиборсиз қолдириш
Тажрибаларни уларнинг давомийлигини эътиборсиз қолдириб, уларнинг энг юқори интенсивлиги ва охирига қараб баҳолаш.
Рўйхат узунлиги эффекти
Рўйхат қанчалик узун бўлса, биз ундан эслаб қоладиган элементларнинг улуши шунчалик кичик бўлади.
Кетма-кет эслаш эффекти
Кетма-кетликдаги нарсаларни улар қандай тақдим этилган бўлса, шундай тартибда эслаганимизда яхшироқ хотирлаш.
Нотўғри маълумот эффекти
Воқеадан кейин чалғитувчи маълумотларга дуч келганимизда, воқеа ҳақидаги хотирамиз аниқлигини йўқотиши.
Текислаш ва ўткирлаштириш
Воқеаларни қайта гапириб бераётганда, биз баъзи тафсилотларни соддалаштирамиз (текислаймиз) ва бошқаларини таъкидлаймиз (ўткирлаштирамиз).
Чўққи-охири қоидаси
Тажрибаларни умумий тажрибага эмас, балки уларнинг энг қизғин нуқтасида ва охирида қандай ҳис қилганимизга қараб баҳолаш.

Умумлашмалар ҳосил қилиш учун тафсилотларни ташлаб юборамиз

Сўнаётган аффект хатолиги
Салбий хотиралар билан боғлиқ туйғу, ижобий хотиралар билан боғлиқ туйғуга қараганда тезроқ сўнади.
Хурофот
Маълум бир гуруҳга аъзо бўлганлигига асосланиб, шахслар ҳақида олдиндан шаклланган фикрларга эга бўлиш.
Яширин стереотиплар
Онгсиз равишда ижтимоий гуруҳларнинг аъзоларига маълум сифатларни нисбат бериш.
Яширин ассоциациялар
Онгли равишда англамаган ҳолда муҳокамалар ва хулқ-атворга таъсир қилиб, хотирадаги тушунчаларни автоматик равишда боғлаш.

Айрим хотираларни кейинчалик ўзгартирамиз ва мустаҳкамлаймиз

Оралиқ эффекти
Ўқув машғулотлари бир-бирига қўшилиб кетгандан кўра, вақт ўтиши билан тақсимланганда маълумотни яхшироқ ўрганамиз ва эслаш.
Ишонтирилувчанлик
Хотираларимизга бошқаларнинг, айниқса авторитет шахсларнинг таклифлари таъсир қилиши ва ўзгартириши мумкин.
Сохта хотира
Аслида ҳеч қачон содир бўлмаган воқеаларни эслаймиз ёки уларни қандай содир бўлганлигидан жуда фарқли равишда хотирлаш.
Криптомнезия
Уни бошқа бировдан ўрганганимизни унутиб, биз янглишиб хотирани янги, оригинал ғоя деб ҳисоблаш.
Манбанинг чалкашиши (Манбани кузатиш хатоси)
Бирор нарсани қаерда, қачон ёки қандай ўрганганимизни чалкаштириб, биз хотира манбасини нотўғри кўрсатиш.
Хотирани нотўғри боғлаш
Фантазияни реаллик билан ёки бир воқеани бошқаси билан чалкаштириб, биз хотирани нотўғри манбага ёки контекстга боғлаш.

Мураккаб ва ноаниқ вариантлар ўрнига содда кўринишдаги вариантлар ва тўлиқ маълумотни афзал кўрамиз

Маълумот хатолиги
Гарчи у қароримиз ёки ҳаракатимизга таъсир қила олмаса ҳам, биз маълумот излаш.
Ноаниқликка мойиллик
Натижалар эҳтимоли номаълум бўлган вариантлардан қочамиз, камроқ қулай бўлса ҳам маълум эҳтимолликларни афзал кўриш.
Эътиқоднинг қайта кўриб чиқилиши
Янги далиллар тақдим этилганда, биз эътиқодларимизни номутаносиб равишда, ё ортиқча, ёки етарлича бўлмаган даражада янгилаш.
Қофияни сабаб сифатида қабул қилиш эффекти
Қофияланган баёнотларни қофияланмаганларига қараганда ҳақиқийроқ ва аниқроқ деб қабул қилиш.
Арзимаслик қонуни (Велосипед саройи эффекти)
Муҳимроқ, аммо мураккаб бўлган масалаларни эътиборсиз қолдириб, биз арзимас масалаларга номутаносиб равишда катта аҳамият бериш.
Делмор эффекти
Ўзимизни ривожлантиришимиз керак бўлган соҳалардан кўра, аллақачон ваколатли бўлган соҳаларда мақсадлар қўйишга мойиллик.
Конъюнкция хатоси
Иккита воқеанинг биргаликда содир бўлишини уларнинг бирининг ўзи содир бўлишидан кўра эҳтимоллироқ деб баҳолаш.
Оккам устараси
Иккаласи ҳам маълумотларни бир хилда тушунтирганда, биз мураккаброқ тушунтиришлардан кўра соддароқларини афзал кўриш.
Камроқ - бу яхшироқ эффекти
Алоҳида баҳоланганда (лекин биргаликда эмас) каттароқ, камроқ тугалланган вариантдан кўра кичикроқ, тўлиқроқ вариантни афзал кўриш.
Хик қонуни
Қарор қабул қилиш учун кетадиган вақт танловлар сони ва мураккаблиги билан логарифмик равишда ортади (UX дизайнида муҳим).